close
تبلیغات در اینترنت
آتشفشان

ورود به سايت

نام کاربری :
رمز عبور :

رمز عبور را فراموش کردم ؟
ثبت نام سريع
نام کاربری :
رمز عبور :
تکرار رمز :
ایمیل :
نام اصلی :
کد امنیتی : * کد امنیتیبارگزاری مجدد
نظر سنجي
چند درصد نیاز های شما در این سایت بر طرف شده است؟





کسب درآمد کسب درآمد
سلام دوست من به سايت گروه الکترونیکی پارس خوش آمديد لطفا براي استفاده از تمامي امکانات

دانلود فايل , شرکت در انجمن و گفتگو با ساير اعضا و .... در وبلاگ ثبت نام نماييد





تذکر

قابل توجه بازدیدکنندگان گرامی

تمامی لینک های دانلود تست شده اند. در صورتی که اتفاقا لینکی کار نکرد یا خراب شده بود لطفا از قسمت نظرات گزارش دهید.

منتظر پیشنهادات و انتقادات شما هستیم.

با تشکر

مدیرکل گروه الکترونیکی پارس


آتشفشان

تاريخ: امروز, : چهارشنبه 21 خرداد 1393 نويسنده: /user-admin

موضوع:


آتشفشان چیست؟

یک آتشفشان مکانی روی سطح زمین یا روی سطح ماه یا هر سیاره دیگر است که از آن سنگ مذاب، گازها و مواد تشکیل شده بر اثر  فعالیت های آتشفشانی در پوسته، فوران می کنند. آتشفشان ها از نظر ساختمانی با هم متفاوتند. بعضی شکاف هایی در پوسته زمین هستند، بعضی گنبدی شکلند، بعضی هم ساختمان های کوه مانندی دارند که چاله ای در نوکشان است. آتشفشان ها معمولاً در نقاطی یافت می‌شوند که ورقه‌های زمین‌ساخت، همگرایی یا واگرایی دارند.

 بر اثر فعل و انفعالات درون زمين در شرايطي خاص مواد مذاب (ماگما) با دمايي تاحدود 1200 درجه سانتيگراد در مناطقي از زمين كه معمولاً به صورت ارتفاعات و مخروطي شكل ميباشند به همراه گازهاي داغ فوران كرده و به بيرون ميريزند.

جريان مواد آتشفشاني از قطعات و صخرههاي بيرون آمده از كوه آتشفشان تشكيل شده است. اين مواد پس از تعلبيق بر لايهاي از گاز و گرد و غبار، با سرعتي معادل چند صدكيلومتر در ساعت بر دامنه كوه ها سرازير گشته و اغلب تا فاصله 10 كيلومتري محل وقوع را در بر ميگيرد.

گرماي اين مواد تاحدي بالا است كه در سر راه خود همه چيز را ميسوزاند و نابود ميكند، فوران سنگ يا مواد مذاب از درون زمين وجريان آن در محيط زيست از جمله وقايعي است كه با آلودگي منابع اصلي حيات يعني هوا، آب، خاك و نيز تخريب ساختمانها، مزارع و تلفات انساني همراه ميباشد.

تولید مواد آتشفشانی و پدیده های مؤثر در ایجاد آتشفشان از دوره پرکامبرین تا عهد حاضر تغییر چندانی نداشته است و آنچه در این راستا تغییر کرده است، نوع دانسته ها، چگونگی اندیشیدن و نحوه بهره گیری از آن هاست.آتشفشان ها پدیده های جهانی هستند و در سایر کرات منظومه شمسی به ویژه سیارات مشابه زمین یک پدیده عادی محسوب می شود و آتشفشان بی شک در کیهان نیز رخ می دهد.

علم آتشفشان شناسی به مباحث نحوه تشکیل و تحول ماگما، چگونگی جابجایی و حرکت انواع مواد، گدازه ها و ماگماها و نیز تحولات آن ها در اتاقک های ماگمایی، چگونگی فعالیت آتشفشان ها و گسترش مواد آتشفشانی در سطح زمین، چگونگی تحول مواد آتشفشانی و ... اشاره   می کند. علم آتشفشان شناسی از برخی علوم زمین چون پترولوژی ، تکتونیک جهانی، ژئوشیمی، چینه شناسی ، رسوب شناسی ، ژئوفیزیک ، کیهان شناسی و برخی دیگر از علوم تجربی مانند شیمی، فیزیک ، آمار و ریاضی کمک می گیرند.

در بسیاری از آتشفشان ها ، فعالیت به یکباره به اتمام نمی‌رسد و در اکثر موارد ، مراحل خروج مواد یا مراحل فعالیت آتشفشان ها با مراحل آرامش توام است. مرحله آرامش یک آتشفشان ، که ممکن است بسیار طولانی هم باشد، به نام مرحله خاموشی آتشفشان نامیده می‌شود.در بعضی از آتشفشان ها مرحله خاموشی ممکن است دائمی باشد، اما این امر نسبی است. اصطلاح آتشفشان معمولا تصوری از کوه مخروطی را در خاطر تجسم می‌کند که قله آن شکل قیف مانند داشته و دهانه آتششان در داخل آن قرار دارد و معمولا از آن دودهای غلیظ و رنگی خارج می‌شود. بسیاری از محققین سعی کرده‌اند برای فعالیتهای آتشفشانی که به صورت های مختلف انجام می‌پذیرد، نظم و ترتیب قائل شده و آن ها را رده‌بندی نماید.

انواع مواد آتشفشانی

 آتشفشان ها دستگاه هایی هستند که سطح زمین را با مناطق درونی زمین ، یعنی جایی که بر اثر بالا بودن دما ، سنگ ها به صورت مذاب‌اند، مربوط می­کند و از آن گدازه‌های آتشفشانی ، مواد آذر آواری و گازها خارج می‌شود. هنگامی که مواد مذاب به سطح زمین می‌رسند. غالباً برجستگی ها و اشکال خاصی ایجاد می‌کنند. مواد آتشفشانی سنگ های مذابی در داخل پوسته زمین هستند. موقعی که این مواد از میان سطح زمین فوران می­کنند، گدازه نامیده می­شوند. گدازه می­تواند کلفت باشد و آهسته حرکت کند، یا باریک باشد و به سرعت حرکت کند. همچنین سنگ در اشکال دیگری هم از آتشفشان بیرون می­آید که شامل خاکستر (سنگ پودر شده ریزی که شبیه به دود تیره به نظر می­رسد و هنگام آتشفشان بیرون می­آید)، ذغال نیم سوز (گدازه های تکه تکه شده) و سنگ خارا (سنگ سبک وزنی که پر از حباب های هوا است و در  فوران های آتشفشانی انفجاری شکل گرفته و می تواند روی آب شناور بماند) است.

انواع فعالیتهای آتشفشانی بر اساس اهمیت مواد خارج شده

1.     فوران های اصلی: معمولا تحت عنوان فوران اصلی از مراحل تشکیل یک آتشفشان جدید صحبت می‌شود. این فوران ها را نمی‌توان از فوران هایی که دودکش مسدود دارند مجزا نمود. ولی می‌توان ادعا کرد که در فوران های اصلی دودکش جدید حاصل می‌شود. در حالی که از نظر توصیفی مراحل تولید یک آتشفشان به شرح زیر است:

اول خاک های محل دهانه بر اثر انفجار به اطراف پراکنده می‌شود. این عمل با لرزش های موضعی شدید همراه است. بعد فوران گاز شروع می‌گردد که آب های زیرزمینی و گل را به خارج پرتاب می­کند و پس از باز شدن دودکش آغاز می‌گردد که قطعات سنگ با شدت به اطراف پراکنده می‌شود و برش خاصی تولید می‌کند که به آن برش حفر دودکش می‌گویند. و به این ترتیب آتشفشان متولد می‌شود و تمام آتشفشان هایی که در قرن اخیر فعالیت نموده‌اند در مجاورت آتشفشان های قدیمی تولید شده‌اند.

2.     فوران های گازی: فوران گازی انفجاری دهانه مسدود آتشفشان را باز می نماید و یا قله آن را به خارج پرتاب می کند در حالی که فاقد هرگونه گدازه است. نمی‌توانیم منشأ گازهایی را که سبب انفجار می‌شوند با اطمینان تعیین کنیم، زیرا انفجار ممکن است مربوط به خروج گازهای ماگمایی یا مربوط به آب های زیرزمینی باشد که بر اثر گرما تبخیر گردیده‌اند. فوران های گازی غالباً در آتشفشان های نیمه خاموشی که دهانه مسدود دارند، حاصل می‌شود. فوران های مزبور بوسیله دانا (Dana) نیمه ولکانیک ، بوسیله موکالی اولتراولکانیک و بوسیله فون‌ولف فوران غیر‌مستقیم نام گذاری گردید. از بین گازها هم بخار آب دارای اهمیت فوق‌العاده است.

3.     فوران های آبدار: درحالت کلی هنگامی که سفره‌های آبدار زیرزمینی در مجاورت ستون های ماگمایی قرار گیرد، آب آن گرم و به بخار تبدیل می‌شود. افزایش فشار باعث انفجار مخزن بخار می‌گردد و در این حالت از فوران های آبدار صحبت می‌شود. این قبیل فوران ها انفجاری‌‌اند و به همین دلیل به آن ها انفجار آبدار می‌گویند. مآرهای بازالتی به این طریق بوجود می‌آیند. انفجار آبدار دارای انواع متفاوتی به شرح زیر است:

الف) نوع اول: یکی از انفجارهای آبدار شناخته شده مربوط به ناحیه گوگردزایی پما‌تانگ ‌باتا در سوماتر در سال 1933 است. درناحیه مزبور، دو هفته قبل از فوران ، زمین لرزه‌ای سبب باز شدن شکاف هایی در زمین گردید و آب های سطحی به داخل آب ها نفوذ نمود. این آب ها در اثر برخورد با گازهای گرم ماگمایی به دمای جوش رسید و سپس تبخیر گردید. در نتیجه انفجارهایی تولید شد که بخار آب تا ارتفاع 2000 متری از سطح زمین بالا رفت و قطعات سنگ های قدیمی و گل تا 1100 متر به هوا پرتاب شد و دو دهانه بزرگ در محل خروج ایجاد شد.

ب) نوع دوم: فوران سودتسی سال 1963 در ایسلند با انفجار آبدار شروع گردید. در این منطقه گدازه‌ها به کف دریای کم‌عمق تر نزدیک شد و از برخورد آن با آب دریا انفجار مهیبی به وقوع پیوست و بخار آب همرام خرده سنگ تا ارتفاع زیاد به هوا پرتاب شد.

ج) نوع سوم: فوران آبدار کیلوئه در سال 1924 را نتیجه نشت سطح گدازه در دریاچه گدازه و حجاری آتشفشان و نفوذ بعدی آب به داخل مجاری خالی تصور می‌کنند. در اینجا تماس آب با گدازه ، فوران انفجاری بسیار شدیدی تولید نمود و تا 17 روز ادامه داشت.

 

مراحل فعالیت آتشفشان

الف) آتشفشان یک مرحله‌ای: فعالیت آن در طی یک مرحله به صورت محصول انفجاری یا جریان گدازه خاتمه می‌یابد. مدت این قبیل فعالیت ممکن است کوتاه و تا چندین سال طول بکشد ولی ترکیب و نوع مواد مذاب یک سال است و تنها یک مسیر ساده برای خروج مواد وجود دارد.

ب) آتشفشان چند مرحله‌ای:که فعالیت آن شامل مراحل مختلف است و هر مرحله بوسیله دوره آرامش نسبتاً طولانی از هم جدا می‌شود، مثلا دماوند یا سبلان. در هر مرحله ممکن است مجاری خروج (دهانه و مخروط های فرعی) جدیدی بوجود آید. بنابراین مسیر خروج پیچیده و انشعابی است. به نحوی که در زمآن های مختلف بعضی از آن ها فعال و بعضی به صورت غیر فعال باقی می‌مانند.

انواع فوران های آتشفشانی

1.     نوع هاوایی:

این نوع آتشفشان به شکل گنبدی می­باشد و بیشتر مخروط آن از گدازه رقیق با ضخامت زیاد و گسترش کم است. ارتفاع این نوع آتشفشان نسبتاً کم است. از دهانه آن اغلب گدازه های باریک با سیالیت بالا و مواد پرتابی کم، بیرون می­ریزد.

به علت وجود میزان کم گاز در گدازه این نوع آتشفشان، فوران جریانی در آن دیده می­شود.ماگمایی که به سطح می­رسد، معمولا به صورت فواره یا چشمه های گدازه ای خارج می­شود. این نوع آتشفشان در جزایر هاوایی به تعداد زیاد یافت می­شود. در جزیره ایسلند نیز از این نوع آتشفشان یافت می­شود.

2.      نوع استرومبولی:

در آتشفشان های نوع استرومبولی ماگمای نسبتاً رقیق با ترکیب بازیک و مواد پرتابی کم تا زیاد می­باشد که مواد پرتابی به صورت ریتمی از اسکوری های ملتهب‏، لاپیلی و بمب می­باشد. عمده فعالیت این نوع آتشفشان در ساحل غربی ایتالیا دیده شده است. فعالیت های آرام استرومبولی از دهانه های باز صورت می­گیرد و گدازه های نسبتاً سیال در افق های بالایی مجرای آتشفشان وجود دارند.

به علت گرانروی بالای ماگما، خروج گاز زیادتر از انواع ماگماهای سیال نوع هاوایی صورت می­گیرد.

فوران های طولانی مدت استرومبولی می­تواند مخروط های مختلط را تشکیل دهد، در حالی که فوران های کوتاه مدت معمولا مخروط های  اسکوری دار را تشکیل می­دهند. خاکستر در این نوع آتشفشان کم بوده و به هنگام انفجار تولید ابرهای سبک وزنی را می کند.شیب مخروط این نوع آتشفشان از شیب آتشفشان نوع هاوایی خیلی بیشتر است.

3.      نوع وولکانو:

در نوع وولکانو، گدازه های خمیری شکل، دهانه آتشفشان را مسدود می کند و مانع خروج گازها و بخارات می شود. پس از آن که فشار گازها و بخارات بر اثر تراکم زیاد شد، انفجارات شدید تولید می­کند. بر اثر انفجار، ذرات مواد مذاب با فشار به خارج رانده شده و بر اطراف پرتاب می­شوند و تولید ابرهای ضخیم و وسیعی از خاکستر را می­کنند. این ذرات خاکستر، پس از سرد شدن در اطراف دهانه آتشفشان ریخته شده و تولید مخروطی از خاکستر می­کند. این نوع مخروط آتشفشانی اغلب دارای دو شیب است که یکی به طرف دهانه و دیگری به طرف خارج است گدازه مذاب در آن ها به صورت روانه، خیلی کم و نسبتاً محدود است.

یک کوه آتشفشان ممکن است مدتی به شکل یک نوع و مدتی دیگر به شکل نوعی دیگر آتشفشانی می­کند. چنان که آتشفشانی کوه وزوو و اتنا. گاهی از نوع استرومبولی و زمانی از نوع وولکانو می­باشد.

 

4.     نوع پله:

در آتشفشان نوع پله که در جزیره مارتینیک قرار دارد، مجرای آتشفشانی به وسیله گدازه بسیار لزج و خمیری شکلی مسدود می­شود و در نتیجه گازها و بخارات برای خود سوراخ و راهی در دامنه و پهلوی کوه پیدا می­کنند. ابرهای سوزان در این نوع آتشفشان تقریبا شبیه نوع وولکانو       می­باشند ولی شدت خروج آن ها از دهانه زیادتر است. به علاوه، حرکت آن ها موازی با سطح زمین و گاهی مایل با آن است، در حالی که در نوع وولکانو این حرکت به صورت قائم می­باشد.

در آتشفشان نوع پله، اغلب مواد مذابی که خیلی غلیظ و خمیری شکل هستند با فشار زیاد از دهانه خارج می­شوند و به شکل سوزنی در دهانه کوه منجمد می­شوند که به این مواد منجمد شده در دهانه کوه، سوزن پله می­گویند.

5.     نوع کومولوولکان یا کوپول:

مخروط این نوع آتشفشان به شکل گنبد است که به یک طرف بیشتر متمایل است. این نوع آتشفشان در شرایطی تقریبا مشابه نوع پله ایجاد   می­شود. قطعات بزرگی از سنگ، که از دهانه این نوع آتشفشان خارج می­شود، ممکن است دارای سطوح صیقلی یا مخطط باشند.

انواع شکل آتشفشان ها

1.    آتشفشان های سپری شکل Shield Volcano

مواد مذاب بازالتی که نسبتاً از نظر SiO2 فقیر و دارای میزان بالایی از تمرکز آهن و منیزیم هستند نسبتاً روان بوده و به آرامی و سهولت جاری می‌شوند منظر آتشفشانی بسیار مسطح است. مانند: هاوایی.

2.    آتشفشان های گنبدی

مواد مذاب آتشفشانی حاوی SiO2 بیشتر و فقیر از آهن و منیزیم است مواد مذاب و ویسکوزیته بالا و به آسانی در سطح روان نمی‌شوند. و در نزدیکی دودکش انفجار پیدا می‌کنند و ساختمان های متراکم ایجاد می‌کنند که دارای پهلوهای با شیب زیاد است و یک گنبد آتشفشانی را تشکیل می‌دهند.

3.    آتشفشان نوع ترکیبی (مرکب)

دارای فوران های متناوب در زمان های مختلف است بسیاری از این آتشفشان ها مقداری مواد آذرآواری و مواد مذاب و مقداری مواد آواری و غیره از خود خارج می‌کنند آتشفشان هایی که بدین صورت و به شکل لایه‌ای ساخته می‌شوند به استراتوولکانو و یا آتشفشان های چینه‌ای مرسوم‌اند بیشتر آتشفشان های خطرناک در غرب ایالات متحده و آتشفشان دماوند و تفتان از این نوع‌اند.

انواع فعالیت های آتشفشانی

1.  آتشفشان های خاموش: این آتشفشان ها مدت زمانی طولانی فوران نکرده اند و هرگز دوباره فوران نخواهند کرد.

2.   آتشفشان های خفته یا نیمه خاموش: این آتشفشان ها حدود 2000 سال فوران نکرده اند، اما خاموش نیستند،چون در آینده فوران خواهند کرد.

3.  آتشفشان های فعال: این آتشفشان ها به تازگی فوران کرده اند و احتمالاً دوباره در آینده فوران خواهند کرد.

 

 

آتشفشان های اصلی

  آتشفشان های اصلی دو نوع اند:

1.     آتشفشان های سپری: این آتفشان ها بسیار وسیع هستند و کناره هایی با شیب ملایم دارند.در این آتشفشان ها لاوا و ماگما بسیار داغ و روان است و معمولاً از چند لایه تشکیل شده اند.این آتشفشان ها در هاوایی و جزیره ایسلند دیده شده­اند.

2.     آتشفشان های مرکب: این آتشفشان ها در مقایسه با آتشفشان های سپری شیب بسیار تندی دارند.این آتشفشان ها بسیار انفجاری هستند و همچنین فوران های تماشایی دارند. در این آتشفشان ها لاوا و ماگما بسیار غلیظ هستند.

انواع گازهای آتشفشانی

1.     اصولا با کاهش فشار، حلالیت گازها در ماگما کم می‌شود، یعنی ابتدا گازها بیش از فشار خارج است، به سرعت انجام می‌شود و رفته رفته مقدار آن به حدی زیاد می‌شود که ماگما منظره جوشان پیدا می‌کند (پدیده وزیکولاسیون). بنابراین پدیده وزیکولاسیون پدیده‌ای است که در آن ماگما به دو فاز مایع و گاز تفکیک می‌شود و به علت خروج سریع گاز، گدازه حالت جوشان پیدا می‌کند.

2.     مقدار قابل ملاحظه‌ای از گازهای آتشفشانی ، هنگام فعالیت آتشفشان با شدت هر چه تمامتر از آن خارج می‌گردد که مشخص نمودن جنس آن ها بسیار مشکل است، زیرا غالباً غیر ممکن است این گازها را که دارای دمای زیاد بدست آورد. به علاوه با ورود گازهای آتشفشانی به اتمسفر ، واکنش های شیمیایی انجام می‌شود و ترکیب اصلی آن ها تغییر می‌کند. جدیدترین بررسی هایی که در مورد گازهای آتشفشانی انجام شده است نشان می‌دهد که بسیاری از گازهای آتشفشانی منشأ ثانوی دارند، چون اتمسفر اکسید کننده است در حالی که در اعماق زمین شرایط احیا غلبه دارد.

تقسیم بندی گازهای آتشفشانی از نظر شیمیایی

به طور کلی گازهای آتشفشانی یا فومرول ها از نظر شیمیایی به دو دسته تقسیم می‌شوند:

1.     فرمرول های قلیایی: به صورت آمونیاک ، نوشادر و بعضی از ترکیبات کلردار خارج می‌شوند.

2.     فومرول های اسید : به مراتب فراوان تر از فومرول ها قلیایی است و شامل اسید کلریک ، گازهای سولفورو و سولفوریک و SH2 می‌شود. رنگ قهوه‌ای و گاه زرد و یا بنفش نتیجه تاثیر این گازها بر سنگ ها در محل خروج گازهاست.

تقسیم بندی گازهای آتشفشانی از نظر دما

اصولا انواع گازهای آتشفشانی را بر حسب دما تقسیم بندی می‌کنند. البته هر قدر از دهانه آتشفشان دور شویم دمای گازها کاسته می‌شود و هر قدر زمان استراحت آتشفشان زیادتر باشد دمای آن ها کمتر می‌شود. با افزایش دما مقدار SO2 زیاد و SH2 کم می‌شود در همین شرایط نسبت Ca به H2 , CO2 به H2O افزایش می‌یابد.

1.    گازهای خیلی گرم

گازهای خیلی گرم ، غالباً در دهانه دیده می‌شوند، دمای آن ها ممکن است گاهی به 1000 درجه سانتی گراد نیز برسد. در ترکیب این نوع گازها H2/NH3BO3H3/SH3/CO2 و به ویژه بخار آب وجود دارد (غالباً بخار آب بیش از 90 درصد حجم کل گازها را تشکیل می‌دهد). به علاوه در آن اسید کلریدریک و کلریدهایی مانند FeCl3/ALCl3/ClNa/NH3Cl نیز پیدا می‌شود.

 

 

2.    گازهای گرم

در نزدیکی پوزول قدیمی در ایتالیا آتشفشانی وجود دارد که فقط بخار آب گرم از بعضی از نقاط آن خارج می‌شود. کف این منطقه به صورت تشتگی به قطر 400 تا 500 متر است و از خاکسترهای آتشفشانی بسیار حفره‌دار پوشیده شده است. در اینجا بخار آب سوت زنان خارج می‌شود. دمای این بخار آب که با مقداری کمی اسید کربنیک و سولفید هیدروژن مخلوط است بین 130 تا 165 درجه سانتی گراد است. در مجاورت اکسیژن هوا ، سولفید هیدروژن ابتدا به گوگرد و سپس به اسید سولفورو تبدیل می‌شود.

به دلیل وجود همین گوگرد در گذشته آن را سولفاتارا یا گوگردزا می‌نامیدند. سیلیس موجود در محیط های سیلیکاته نیز به صورت اوپال ته نشین می‌شود که رنگ آن سفید و دارای حفره‌های فراوان است. در داخل حفره‌های مزبور گاهی سولفات های محلول به صورت زاج طبیعی آلونیت (سولفات آلومینیوم) رسوب می‌نمایند که از نظر اقتصادی دارای اهمیت است. به طور کلی سولفاتار عبارت از خروج بخار آب و سولفید هیدروژن، با دمای 90 تا 300 درجه سانتی گراد است و در تمام مناطق آتشفشانی دیده می‌شود.

3.    گازهای سرد

گازهای سرد که به آن موفت هم گفته می‌شود گازی است که کمی از هوای معمولی گرم تر باشد. این گازها ممکن است منشأ ماگمایی داشته یا نتیجه تصاعد گازها از سنگ های آهکی باشد (انحلال آهک در مجاورت گازهای اسیدی). در ترکیب آن علاوه بر بخار آب ، گاز CO2 به فراوانی یافت می‌شود. در سال 1986 از یکی از دریاچه‌های کامرون (دریاچه نیوس ( ناگهان گاز CO2 با نیروی عظیم از درون آب بیرون آمد و راه دهکده را در پیش گرفت. بیش از دو هزار نفر اهالی دهکده و چهارپایان را حقه کرد. این گاز منشأ ماگمایی داشت و به صورت حباب عظیم در زیر آب دریاچه (از منشأ آتشفشانی) پنهان بود.

مشخصات آتشفشان

آتشفشان ها دستگاه های طبیعی خروج مواد مذاب یا گاز و یا جامدی هستند که از درون زمین به خارج رانده می‌شوند. این مواد در سطح زمین پخش گردیده ، برجستگی های خاصی متناسب با غلظت گدازه‌های خود تولید می‌نمایند. فعالیت آتشفشان ها همیشگی نیست، بلکه منقطع و متناسب است. مثلا آتشفشان دماوند چندین مرحله فوران و آرامش را داشته است. آتشفشان های امروزی هم خاموش و گاهی فعالند.

شدت انفجار

آتشفشان ها از نظر وجود یا عدم وجود انفجار و نیز شدت انفجار اقسام مختلفی دارند که در زیر به انواع آن­ها اشاره می‌کنیم:

1.     بدون انفجار: در این حالت قسمتی از پوسته جامد زمین شکافته شده و گدازه‌ها که غالباً غلظتی کم داشته و روان می‌باشند، به بیرون جاری می‌شوند.

2.     با انفجار محدود: نمونه آتشفشان های با انفجار محدود در مونالوآ (هاوایی) که در سال 1949 دیده شده است. اینگونه آتشفشان ها در مراحل اولیه فعالیت ، بدون انفجار می‌باشند، ولی در مراحل آخر با انفجار همراهند.

3.     انفجار نقطه‌ای: این نوع آتشفشان ها را می‌توان گونه‌های حقیقی آتشفشان به حساب آورد انفجارهای نقطه‌ای ممکن است منفرد و تنها باشند یا تکراری و کم و بیش همیشگی. این نوع آتشفشان ها احتمال دارد در هر نوبت گونه‌های خاصی از گدازه که ممکن است اسیدی یا قلیایی و یا حد واسط باشند، بیرون بریزند. نمونه این آتشفشان ها ، آتشفشان استرومبولی در جزایر لیپاری است.

 

اشکال آتشفشان

اختلاف شکل ظاهری دهانه آتشفشان ها ، گونه‌های مختلف آتشفشان ها را مشخص می‌نماید. این اختلاف به ترکیب شیمیایی ، درجه سیالیت و مقدار گرمای مواد گداخته و نحوه انفجار و وجود یا فقدان گاز در هنگام فعالیت آتشفشان بستگی دارد.

اجزای آتشفشان

۱. حجره بزرگ تفتالی     ۲. سنگ‌بستر      ۳. مجرا      ۴. پایه     ۵. آذرین‌لایه      ۶. مجرای فرعی      ۷. لایه‌های خاکستر فوران‌شده

۸. گُرده   ۹. لایه‌های گدازه      ۱۰. گلو     ۱۱. مخروط انگلی    ۱۲. جریان گدازه‌ای     ۱۳. دودکش    ۱۴. دهانه    ۱۵. ابر خاکستر

گونه‌های آتشفشان ها از نظر نوع ماگما

نوع ماگمای درون زمین می­تواند آتشفشان های متفاوت ایجاد کند. اگر ماگما کاملا رقیق باشد، گاز درون آن‏ به آسمانی رها می­شود و در نتیجه انفجاری صورت نمی‌گیرد. به این ترتیب، ماگما فقط از کوه بیرون می‏آید و در کناره‏ها جریان می‏یابد؛ مثل آتشفشان ‏هایی در هاوایی و کوه «اتنا». اگر ماگما غلیظ و چسبناک باشد، گاز درونش‏ به آسانی رها نمی‏شود، در نتیجه انفجار صورت می‏گیرد.

گونه‌های آتشفشان ها

آتشفشان های نقطه‌ای که مواد گداخته از یک محل بیرون می‌آید (آتشفشان نوع مرکزی).

آتشفشان های شکافی یا خطی که فوران آن در امتداد یک شکاف صورت می‌گیرد.

انواع آتشفشان های نقطه‌ای

1.     آتشفشان های نوع هاوایی یا سپری

2.     آتشفشان های نوع استرومبولی

3.     آتشفشان های پرکابی

4.     آتشفشان های نوع پله

5.     آتشفشان های نوع ولکانو

انواع آتشفشان های شکافی یا خطی

1.     فوران های خطی انفجاری

2.     فوران های خطی غیر انفجاری

اهمیت آتشفشان‌شناسی

از نظر اقتصادی: استفاده از انرژی گرمایی آن و انرژی گازهای فومرولی در گردش توربین و به دست آوردن مواد شیمیایی با ارزش که امروزه در ایتالیا، زلاندنو، ژاپن و ایسلند اهمیت پیدا کرده‌است و در کشور ما نیز اخیراً برای استفاده از نیروی حرارتی زمین (انرژی ژئوترمال) حفاری‌هایی انجام شده‌است.

 

طیقه بندی تکتونیکی آتشفشان ها

آتشفشان ها در سه خاستگاه تکتونیکی دیده می‌شوند. در درجه نخست تمرکز آن ها در مناطق بین صفحات تکتونیکی بسیار زیاد است نزدیک به 80% آتشفشان های فعال در مناطق فرورانش یعنی جایی که صفحات تکتونیکی توسط صفحه دیگر به زیر می‌روند واقع‌اند. و انفجاری‌ترین نوع هستند مهمترین نوع اینها استراتو ولکانو و آتشفشان مرکب است.

نوع دوم آتشفشان های رنیتی در جایی که صفحات از یکدیگر دور می‌شوند، رخ می‌دهند این نوع آتشفشان ها با انفجار کمتری همراهند و در کف اقیانوس واقع می‌شوند.

نوع سوم آتشفشان های نقطه داغ (Hot spot) که در مرکز صفحات جایی که پوسته ضعیف بوده و اجازه نفوذ مواد مذاب از درون زمین داده می‌شود. مثل آتشفشان جزایر هاوایی در میان اقیانوس آرام.

وقوع آتشفشان چگونه پيش‌بيني مي‌شود؟

يكي از فوايد مطالعه آتشفشان ها، پيش‌بيني فعاليت مجدد آتشفشان هاي خاموش يا نيمه‌فعال است. شايد اين سوال كه چگونه فعاليت مجدد آتشفشان هاي خاموش يا نيمه فعال پيش‌بيني مي‌شوند، ذهن خيلي‌ها را به خود مشغول كرده باشد. اطلاع از زمان وقوع فوران، شدت احتمالي فوران و مکان هاي مورد تهديد به بسياري از سوالات مرتبط با چگونگي پيش‌بيني وضعيت آتشفشان ها پاسخ مي‌دهد.

در اين ميان‌گاهي خود آتشفشان به تنهايي آسيب‌رسان نيست ولي پديده‌هاي ثانويه حاصل از آن مانند بسته‌شدن مسير رودخانه توسط گدازه، شكستن ديواره سد نزديك محل انفجار يا ايجاد سيل حاصل از ذوب برف‌ها و يخچال‌ها توسط گرماي آتشفشان خطرناك و مخرب هستند. خوشبختانه پيش‌بيني وقايع آتشفشاني از پيش‌بيني زمين‌لرزه‌ها آسان‌تر و با اطمينان بيشتري همراه است. البته براي اين‌كه بتوانيم درباره فعاليت يك آتشفشان اظهارنظر كنيم بايد تمام عواملي را كه به پيش‌بيني فعاليت آتشفشان كمك مي‌كند، جمع‌آوري و براي آن آتشفشان يك پرونده و شناسنامه تشكيل بدهيم. به اين ترتيب مي‌توانيم تمام تغييرات آتشفشان را بررسي و ثبت كنيم.

عوامل مورد بررسي در پيش‌بيني وقايع آتشفشاني

1.     عوامل تكتونوماگمايي: براي پيش‌بيني وقايع آتشفشاني بايد بدانيم آتشفشان در چه نوع محيط تكتونوماگمايي (زمين ساخت ورقه‌اي) واقع است يعني منطقه‌اي كه كوه آتشفشان در آن قرار دارد يك منطقه سابداكشن (فرورانش)، ريفتي (ريفت يا كافت جايي است كه ليتوسفر براثر رژيم تكتونيكي كششي شكسته شده است) يا گسله‌اي است. وقتي محيط تكتونيكي را شناختيم بايد بررسي كنيم كه آيا عامل مولد ماگما يعني ماده‌اي طبيعي كه داغ و سيال (حجم غالب آن سيال است) به‌طور معمول سيليكاتي است (به صورت خيلي نادر مي‌تواند كربناتي هم باشد) و ماده اصلي سازنده سنگ ها به شمار مي‌آيد، هنوز فعال است يا خير؟ و در صورتي كه وقوع آتشفشان ناشي از فرورانش است، آيا هنوز سابداكشن ادامه دارد يا خاتمه يافته است؟

2.     پتروگرافي و تحول سنگ‌شناسي: توالي سنگ هاي يك آتشفشان بايد به‌طور دقيق مطالعه شود تا از اين راه وضعيت فوران هاي گذشته، فاصله بين فوران ها و روند تقريبي آن ها مشخص شود و بتوان در مورد فوران هاي احتمالي آن اطلاعاتي به دست آورد.

3.     كنترل لرزه‌اي: گاه در مناطقي كه آتشفشان وجود دارد، زمين‌لرزه‌هايي رخ مي‌دهد كه شايد بتوان اين زمين لرزه‌ها را به عنوان نشانه‌هايي قابل اطمينان براي تجديد حيات آتشفشان هاي آن منطقه دانست چرا كه آشيانه يك آتشفشان هنگام آرامش داراي ارتعاشات منظم و طبيعي است. ولي هنگامي كه آشيانه ماگمايي دچار تحول شود، ارتعاشات آن غيرعادي مي‌شود بنابراين در ميان انواع روش‌هاي مراقبت از آتشفشان ها، كنترل لرزه‌اي را بايد پيش‌بيني مطلوبي قلمداد كرد. در بيشترحالات، پيش‌بيني به وسيله لرزه‌سنج‌هاي ثبت‌كننده به‌طور خودكار انجام مي‌گيرد، به‌گونه‌اي كه اين دستگاه‌ها پيام فوري و تفسير سريع آن را براي ايستگاه‌هاي علمي مخابره مي‌كنند. اما هميشه تفسير دقيق يافته‌هاي لرزه‌نگارها و كلينومترها امکان‌پذير نيست، بخصوص در زمينه انفجار آتشفشان هاي چينه‌اي كه با خطر همراه هستند و در حلقه آتش اطراف اقيانوس آرام تعداد بي‌شماري از آن ها وجود دارد. در شهر واچي، 51 نوع از اين لرزه‌سنج‌هاي ثبت‌كننده به كار گرفته شده است. ماگمايي كه در حال بالاآمدن است، باعث ايجاد ارتعاشي با سرعت متوسط km‌/‌s 5 در زير آتشفشان مي‌شود. اين ارتعاشات بيانگر اين موضوع هستند كه ماگما در حال نزديك‌شدن به سطح زمين است. برخي از آتشفشان هاي شناخته‌شده دنيا داراي شبكه خوبي از لرزه‌نگارها هستند. به اين وسيله به‌طور دقيق مي‌توان كانون ارتعاشات را تشخيص داد. اين كانون‌هاي لرزه‌اي به موازات ماگما عمل مي‌كنند و به‌وسيله آن ها مي‌توان فوران هايي را كه در آينده ممكن است صورت گيرند، پيش‌بيني كرد.

گاهي خود آتشفشان به‌تنهايي آسيب‌رسان نيست ولي پديده‌هاي ثانويه حاصل از آن مانند بسته‌شدن مسير رودخانه توسط گدازه يا شكستن ديواره سد نزديك محل انفجار خطرناك و مخرب است .

در اين مورد همچنين عقيده بر اين است كه جزر و مدهاي غيرطبيعي زمين كه به‌وسيله اثر جاذبه ماه بر پوسته زمين صورت مي‌گيرد، باعث فوران كوه آتشفشان اگوستين در آلاسكا شده است. البته به شرط اين‌كه در اثر اين پديده، ماگما به اندازه كافي بالا آمده باشد. 14 تا 17 فوران كوه آتشفشان سنت‌هلن در بين سال‌هاي 1980 تا 1987 هم با همين پديده مرتبط بوده‌اند.

4.     اندازه‌گيري نقاط ارتفاعي و شيب‌سنج‌ها: هنگامي كه ماگما در حال بالاآمدن از آتشفشان باشد، امکان بادكردن يا متورم‌شدن كوه آتشفشان وجود دارد. بنابراين اگر ما قبلا ارتفاع دقيق نقاطي از كوه آتشفشان را داشته باشيم، مي‌توانيم بالاآمدن ماگما را پيش‌بيني كنيم. فعاليت لرزه‌ها غالباً با تغيير شكل زمين‌هاي اطراف كوه آتشفشان همراه است كه اين تغييرات توسط تئودوليت‌ها و شيب‌سنج‌ها بررسي و اندازه‌گيري مي‌شود. شيب‌سنج‌‌ها ابزاري دقيق هستند كه قادر به اندازه‌گيري شيب در روي زمين با دقت يك ميلي‌متر در هر كيلومتر هستند.

به‌طور كلي 2 نوع شيب‌سنج وجود دارد: شيب‌سنج نوع الكترونيكي و نوع خشك كه هر دو نوع قادر به ثبت حركات زمين هستند و مي‌توان آن ها را در محل‌هاي مناسبي در اطراف آتشفشان نصب كرد. اين ابزار هنگام بالاآمدن ماگما كه سبب بادكردن و تورم در كوه آتشفشان مي‌شود، تغييرات را بررسي و تفسير مي‌كند. اين تغييرات و مراحل حيرت‌انگيز همگام با تغيير دركوه آتشفشان براي فوران به آهستگي صورت مي‌گيرند. به عنوان مثال آتشفشان هاي فونا و ليكارو ـ كه هر دو قبل از فوران حدود يك‌متر متورم شده بودند ـ بعد از فوران به حالت اوليه خود برگشتند. همچنين هجوم ماگما به درياچه‌هاي بسته كه به‌طور آهسته صورت مي‌گيرد نيز باعث تورم در كوه‌ها مي‌شود. فرونشست‌هاي سريع در طول پهلوها و كناره‌هاي يك آتشفشان غالباً منجر به تخليه بادكردگي و تورم آتشفشان ها مي‌شود. به عنوان مثال مي‌توان به از بين‌رفتن سريع تورم آتشفشان كرامل اشاره كرد. بارزترين مثال بادكردگي و تورم آتشفشان ها و نتايج مخرب حاصل از آن را مي‌توان در شيب‌هاي برجسته كوه‌هاي سنت‌هلن كه 2 ماه قبل از فوران هاي آتشفشاني به‌وقوع پيوسته است، مشاهده كرد. البته اين موضوع را بايد دانست كه اگر فوران هاي آتشفشاني همراه با زمين‌لرزه و زمين‌لغزه باشند، بايد نرخ تورم را نتيجه عملكرد هر دو عامل دانست.

5.     مشاهده‌هاي پيوسته: مشاهده‌ پيوسته آتشفشان هاي خاص، اغلب نمايانگر اين امر است كه نه به‌طور يقين، اما احتمالا فوران هايي در آينده رخ خواهد داد. براي اثبات چنين فرضيه‌اي، كمتر از 50 مورد از 89 آتشفشاني كه احتمال مخرب‌بودن آن ها بيشتر بود، موضوع بحث و بررسي‌هاي مفصل و دقيق در سال 1983 قرار گرفت. البته تعيين مخرب‌بودن آتشفشان هايي كه جزو آتشفشان هاي مخرب طبقه‌بندي شده‌اند نيز كار سهل و آساني نيست. 2 فوران فاجعه‌انگيز كه در سال 1991 به‌وقوع پيوست، از جمله اين موارد محسوب مي‌شوند. البته خوشبختانه زماني كه آتشفشان پنتاتوبا فوران كرد، وسايل جلوگيري از ضرر و زيان حاصل از آن در منطقه نيز ايجاد شد. همچنين آتشفشان آنزه در كيوشو در سال 1966 از ميان 3 آتشفشان فعال كشور ژاپن با داشتن اثرات مخرب و پتانسيل بالا براي بررسي‌ها و مشاهده‌هاي علمي انتخاب شد.

6.     بررسي تغييرات كمي و كيفي گازهاي آتشفشاني: افزايش خروج گاز يا تغييرات نسبت آن ها از دهانه آتشفشان، از مدت‌ها قبل به عنوان يك نشانه از فوران هاي آتشفشاني شناخته شده بود. از آنجا كه افزايش خروج مواد فرار به علت نزديك‌شدن ماگما به سطح زمين است، جمع‌آوري اين قبيل اطلاعات اغلب مشكل است زيرا ابزارهاي بررسي و جمع‌آوري مواد خروجي بايد در نزديك آتشفشان نصب شود. اين موارد اغلب براي زمين‌شناسان خطرناك است. البته امروزه چنين مشكلاتي را با به‌كارگيري آناليزهاي مادون قرمز و گيرنده‌هاي الكتروشيميايي خاصي مي‌توان برطرف كرد، به‌طوري كه آن ها را مي‌توان در مکان ها و فاصله‌هاي مناسب و دور از خطر فوران نصب كرد. تركيب شيميايي گازها بعد از يك فوران به اين ترتيب تغيير مي‌كند: در آغاز HCL، HF، NH4 ،CL ، H2O، CO و O2 خارج مي‌شود (مرحله هالوئيد)، بعد از آن O2، H2S، H2O، CO، H2، SO2 (مرحله سولفورها) و سرانجام بخار داغ. بنابراين افزايش مقدار CO2، SO2 و H2S يا افزايش درجه بخار آب و فشار گاز براي ما از جمله عوامل شاخص و فاكتورهاي اساسي هستند. وقتي فعاليت افزايش مي‌يابد، تركيب گازها تغيير مي‌كند. مطالعه مداوم گازهاي آتشفشاني سرانجام پيش‌بيني فوران ها را امکان‌پذير ساخت. به هر حال اين مساله قابل توجه است كه كنترل مداوم اين قبيل موارد در كل جهان، به يك شبكه گسترده غني محتاج است. دهانه آتشفشان نوادو كه بخارهاي آب را به اسيدسولفوريك تبديل مي‌كرد، براي دانشمندان يك هشدار تكان‌دهنده قبل از فوران بود. همچنين از اين قبيل بررسي‌ها مي‌توان بخارهاي سولفوري آتشفشان مونته را ياد كرد كه بخارهاي سولفوري حاصله با نقره واكنش داده و رنگ آن را سياه مي‌كرد. در پايان نيز مي‌توان از كوه‌هاي پيرامون شهر واشنگتن ياد كرد كه افزايش فومرول‌ها يا گازهاي آتشفشاني و مواد فرار آن اندازه‌گيري و با اين روش به عنوان يك آتشفشان فعال در آينده معرفي شد.

7.     تجسس به وسيله ماهواره‌ها: گاهي اوقات تصاوير گرفته‌شده از راه دور توسط ماهواره‌ها مي‌تواند آنومالي‌هاي حرارتي ناشي از بالاآمدن ماگما و گرم‌شدن سنگ هاي نزديك به سطح زمين را در مناطق فعال نشان دهد. به عنوان مثال در سال 1989، تصاوير ماهواره‌اي آند مركزي ثابت كرد كه در آن ناحيه به جاي16 آتشفشان فعالي كه در دياگرام‌هاي آتشفشان هاي فعال سال 1963 به چاپ رسيده بود،60 آتشفشان فعال وجود دارد. همچنين امروزه محققان سيستم اعلام خطر تازه‌اي ابداع كرده‌اند كه قادر است چند روز قبل از آتشفشان، وقوع آن را اطلاع دهد. در سيستم جديدي كه با استفاده از ماهواره‌هاي موقعيت‌ياب تكميل شده است، موقعيت زمين‌هاي اطراف آتشفشان به‌طور مستمر تحت‌نظر قرار مي‌گيرد و هر نوع حركت غيرعادي در اين زمين‌ها ـ كه مي‌تواند مقدمه بروز آتشفشان باشد ـ به دقت اندازه‌گيري مي‌شود تا در صورت تشخيص حتمي‌بودن وقوع حادثه، به ساكنان مناطق اطراف هشدار داده ‌شود. اولين نمونه از اين سيستم جديد مراقبت از تغييرات آتشفشان، در ايتاليا راه‌اندازي شده است.نحوه عمل سيستم اعلام خطر وقوع آتشفشان به اين‌گونه است كه در زمين‌هاي دو طرف خطوط گسست آتشفشان، صفحات براق بزرگي از جنس فولاد نصب مي‌شود. ماهواره‌هايي كه كار تعيين موقعيت را انجام مي‌دهند، هر روز يكبار در هنگام گردش بر فراز منطقه مورد نظر موقعيت اين صفحات را اندازه‌گيري مي‌كنند. هنگام بروز آتشفشان، جوشش گدازه‌هايي كه قرار است از قعر زمين بيرون بجهند سبب مي‌شود تا زمين‌هاي اطراف كوه شروع به حركت كنند و اين حركت مي‌تواند به چندين سانتي‌متر در روز هم برسد. ماهواره‌ها با مشاهده تغيير موقعيت صفحات فلزي و تعيين الگوي مداوم اين تغييرات، ايستگاه‌هاي زميني را از خطر وقوع آتشفشان آگاه مي‌كنند. به اعتقاد ابداع‌كنندگان سيستم جديد، روش جديد شناسايي آتشفشان از جهت‌هاي مختلف بر سيستم‌هاي كنوني كه با استفاده از ايستگاه‌هاي زميني تغييرات را ثبت مي‌كنند، برتري دارد.

مزيت نخست، دقت بيشتر سيستم جديد است كه مي‌تواند حركت زمين را با دقت يك سانتي‌متر مشخص كند و اين امري است كه از عهده بسياري از ايستگاه‌هاي زميني موجود ساخته نيست. مزيت ديگر سيستم جديد نسبت به نمونه‌هاي مشابه خود، آن است كه ماهواره‌ها قادر هستند با مشاهده دودي كه قبل از بروز آتشفشان يا پس از آن از كوه خارج مي‌شود و فضاي اطراف را مي‌پوشاند و تعيين موقعيت دقيق مسير حركت اين دود، هواپيماهاي مسافربري را كه احيانا در مسير حركت اين توده متراكم گاز قرار دارند به موقع از اين خطر آگاه كنند. سومين مزيت سيستم جديد آن است كه مي‌تواند با عكسبرداري از بقاياي آتشفشان ها طي قرون گذشته كه آثار آن در زمين‌هاي اطراف آتشفشان باقي مانده است، ممكن‌ترين مسير حركت گدازه‌هاي آتشفشاني را مشخص كند و به اين ترتيب به افرادي كه قصد دارند در زمين‌هاي اطراف آتشفشان ها اقامت كنند، مناسب‌ترين مکان ها را پيشنهاد كند. بايد توجه داشت كه تجسس و پيش‌بيني توسط ماهواره‌ها مقرون به صرفه نيست و گران است و در حال حاضر استفاده از آن در مراحل اوليه خود است، ولي به هر حال مي‌تواند بهترين جنبه‌هاي پيش‌بيني براي فوران هاي آتشفشاني باشد و به طور فزاينده‌اي، كنترل جابه‌جايي قائم و افقي زمين را در اطراف آتشفشان ها در آينده نشان دهد.

8.     رفتارهاي غيرطبيعي حيوانات: حركات غيرطبيعي حيوانات در بعضي موارد دال بر نزديكي فوران هاي آتشفشاني مخرب است. بعد از فوران فاجعه‌آميز كوه پله در 8 مي 1902، در حالي كه 30هزار نفر در سنت پير كشته شدند، فقط جسد گربه‌اي پيدا شد. چرا كه پرندگان مهاجر به جاي آن‌كه مثل هميشه روي درياچه‌اي نزديك سنت‌پير بمانند، روانه جنوب آمريكا شدند. از طرف ديگر روي شيب كوه مارهاي زيادي زندگي مي‌كردند، اما در نيمه دوم آوريل محل سكونتشان را ترك كردند. بقيه خزندگان نيز از اين عمل پيروي كردند. در واقع بالارفتن دماي زمين، خروج گازها، لرزش‌هاي خفيف زمين و ساير پديده‌هاي هشداردهنده كه مورد توجه اندام‌هاي حسي انسان قرار نمي‌گيرد، موجب پريشاني حيوانات كه نسبت به اين عوامل حساس هستند، مي‌شود. شايد امروزه ايجاد يك سرويس براي پيش‌بيني فوران آتشفشان هاي خاموش، به مراتب آسان‌تر از پيش‌بيني وضع هوا باشد. پيش‌‌بيني‌هاي آتشفشان شناختي، برپايه ثبت تغييرات در رژيم آتشفشان از طريق مشاهده پارامترهاي شيميايي و فيزيكي مطمئن قرار دارد.

دفاع در مقابل بلاياي طبيعي

دفاع موثر در مقابل فوران ها در بعضي حالات امکان‌پذير است. بمباران‌كردن جريان گدازه روان و ديواره‌هاي دهانه آتشفشان توسط هواپيما يا توپ خانه، احداث آب‌بندها يا ساير سدها در مسير گدازه يا كشيدن تونل‌هايي به داخل دهانه آتشفشان براي كاستن آب درياچه‌ها از جمله اين روش‌هاي موثر محسوب مي‌شوند. همان‌طور كه به عنوان مثال آب بندها و پشته‌ها براي مقابله با گدازه‌هاي مايع در جزاير هاوايي با موفقيت مورد استفاده قرار مي‌گيرند هنگام فوران هاي سال‌هاي 1956 و1960 پشته‌هاي سنگي حتي در مقابل جريان قوي گدازه ايستادگي كردند.

استفاده از آب‌بندها و پشته‌ها در مقابل روانه‌هاي گل‌ولاي نيز امکان‌پذير است. براي جلوگيري از آن ها لازم است آب مازاد از دهانه‌هاي آتشفشان بيرون كشيده شود. به اين منظور، تونلي انحرافي از قسمت بيروني شيب مخروط آتشفشان به داخل دهانه آن كشيده مي‌شود.

چهار دسته آتشفشان از نظر زمينشناسي

1.     مخروط خاكستر: از سادهترين نوع آتشفشانها است كه بر اثر منجمدشدن گدازههاي بيرون ريخته از آتشفشان تشكيل شده است.

2.     مسطح: از گدازه سياه تشكيل شده و از تراكم متناوب مواد گدازه به وجود ميآيد.

3.     مركب: اين آتشفشان مجموعهاي است از گدازه سياه وخاكستر و­ارتفاع آن تا هشت هزار پا نيز ميرسد (مانند كوه فوجي ياما در ژاپن).

4.     گنبد گدازه: گدازه بسيار ضخيم تشكيل شده و به جاي جاري شدن در بالاي آتشفشان انباشته ميشود.

  نکاتی در هنگام وقوع آتشفشان

1.     به ساحل نزديك نشويد و در ساختمان بمانيد.

2.     پناهگاهي پيدا كنيد.

3.     اگر خاكستر زياد ميريزد، پناهگاه شما نبايد در ساختمان با سقف كوتاه باشد.

4.     از ورود به زير زمينها يا فضاهاي بستهاي كه امکان تجمع گازهاي خطرناك در آن­ها وجود دارد خودداري كنيد.

5.     به زمين مرتفع برويد.

6.     اگر مجبور هستيد در زير باران خاكستر حركت كنيد، پوشش زيادي روي سر و بدن خود داشته باشيد از پشت يك دستمال نفس بكشيد، سعي كنيد چراغ قوهاي در دست داشته باشيد و از محل فوران با حداكثر سرعت دور شويد.

نمونه‌ای از فوران های مهم دنیا

1.     آتشفشان وزوو

2.     آتشفشان مونالوآ

3.     آتشفشان پله

4.     آتشفشان بزیمیانی

5.     آتشفشان پاری کوتین در مکزیک

6.     آتشفشان سنت هلن

بزرگ ترین آتشفشان ها

بزرگ ترین آتشفشان روی زمین "مائونا لوآ" Mauna Loa در هاوایی است. ارتفاع مائونا لوآ از کف دریا تا قله اش حدود شش مایل       (10 کیلومتر) است (از سطح دریا حدود چهار کیلومتر ارتفاع دارد). همچنین این آتشفشان بیش از هر آتشفشان دیگری حجم دارد و حجم آن 10200 مایل مکعب یا 42500 کیلومتر مکعب است. این آتشفشان، همراه با سایر قسمت‌های جزایر هاوایی نشان‌دهندهٔ موادی هستند که به وسیله فوران هایی که از یک میلیون سال پیش تاکنون ادامه داشته‌اند، بیرون ریخته شده‌اند.

بزرگ ترین آتشفشان منظومه شمسی احتمالاً "المپوس مونس" Olympus Mons در سیاره مریخ است. این آتشفشان عظیم 27 کیلومتر یا 17 مایل ارتفاع دارد و بیش از 320 مایل یا 520 کیلومتر عرض آن است.

 

 

 

 

 

 

 

منبع و مأخذ

اینترنت:

1.     ویکی‌پدیا، دانشنامه آزاد

2.     سایت آواربرداری

3.     شبکه ملی مدارس ایران رشد

4.     پایگاه ملی داده‌های علوم زمین

5.     شبکه ملی مدارس ایران مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Volcano»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد

6.     دانشنامه رشد

7.     مجموعه: چرا ، زیرا و چگونه

8.     Jamejamonline

9.     http://www.enchantedlearning.com/subjects/volcano 



امتياز : نتيجه : 5 امتياز توسط 5 نفر مجموع امتياز : 5

بازديد : 41
برچسب ها : مطالب علمی , جغرافیا , آتشفشان ,

وبگو | منوي عمودي با زير مجموعه
آمار سايت
افراد آنلاين : 1
بازديد امروز : 15
بازديد ديروز : 20
هفته گذشته : 35
ماه گذشته : 1,082
سال گذشته : 1,999
کل بازديد : 25,334
کل مطالب : 148
نظرات : 12
تعداد اعضا : 3

امروز : سه شنبه 10 اسفند 1395